بازار سیستمهای SCADA برای نیروگاههای خورشیدی طیف وسیعی از ارائهدهندگان را شامل میشود؛ از پلتفرمهای صنعتی عمومی گرفته تا راهحلهای تخصصی فوتوولتائیک و پورتالهای اینورترسازان. در این مقاله به بررسی علمی بازیگران اصلی و معیارهای انتخاب میپردازیم.
دستهبندی بازیگران بازار
بازیگران SCADA خورشیدی را میتوان در چهار دسته اصلی جای داد:
- پلتفرمهای SCADA عمومی: zenon، Unity، Emerson Ovation — راهحلهای مستقل از سازنده با پشتیبانی چندپروتکلی
- راهحلهای تخصصی خورشیدی: SolarSCADA، Meteocontrol — تمرکز بر فوتوولتائیک و انطباق با IEC 61724
- پورتالهای اینورترسازان: SMA Sunny Portal، SolarEdge Monitoring، Fronius Solar.web — مانیتورینگ همراه محصولات خود
- پلتفرمهای ابری و IoT: VCOM، Amperecloud — مانیتورینگ متمرکز بدون نیاز به نصب محلی
zenon (COPA-DATA / ABB Ability)
zenon پلتفرم SCADA شناختهشدهای است که توسط شرکت اتریشی COPA-DATA توسعه یافته و پس از ادغام، تحت برند ABB Ability™ zenon نیز عرضه میشود. این پلتفرم با بیش از ۱۰۰٬۰۰۰ نصب جهانی، بهعنوان «SCADA برای گذار انرژی» شناخته میشود.
ویژگیهای کلیدی: پشتیبانی از SunSpec/MODBUS برای اینورترها، آنالیز پیشرفته طبق استاندارد IEC 61724، داشبوردهای قابل تنظیم، یکپارچهسازی با پست و سوئیچیارد، و پشتیبانی از بیش از ۳۰۰ پروتکل ارتباطی از جمله IEC 60870-5-104، IEC 61850، DNP3 و Modbus. از نظر امنیت سایبری، zenon مطابق IEC 62443-4-1 است.
کاربرد در خورشیدی: Application Set اختصاصی Solar PV SCADA شامل تمپلیتها و کتابخانه اشیای از پیش تعریفشده برای شتابدهی به پروژهها. برای نیروگاههای بزرگ مقیاس (چند صد مگاوات) مناسب است و گزارشدهی بدون هزینه اشتراک سالانه ارائه میدهد.
منبع: COPA-DATA Solar PV Automation
Power Factors Unity SCADA
Unity SCADA محصول شرکت Power Factors است و برای نیروگاههای بزرگ مقیاس خورشیدی طراحی شده. این سیستم با Power Plant Controller (PPC) یکپارچه میشود و کنترل شبکه و بهینهسازی تولید را فراهم میکند.
قابلیتها: نظارت و کنترل اینورترها، تراکرها، ایستگاه هواشناسی، ترانسفورماتورها و سوئیچگیر؛ جمعآوری داده با رزولوشن زیرثانیه از هزاران تگ؛ پشتیبانی از پروتکلهای IEC 60870-5-104، IEC 61850، DNP3، Modbus TCP/RTU؛ و معماری امن با گواهینامههای ISO 27001، 27017، 27019 و سازگاری با NERC CIP و IEC 62443.
پروژههای مرجع: نیروگاه ۸۰۰ مگاواتی در قطر (بیش از ۳۲۰۰ اینورتر و ۲ میلیون ماژول دووجهی)، نیروگاه ۲۶۰ مگاواتی در تگزاس، و پروژههای ترکیبی خورشید+باتری با ظرفیت کلی بالای ۱ گیگاوات.
منبع: Power Factors Unity SCADA
Emerson Ovation Green SCADA
شرکت Emerson با پلتفرم Ovation راهحل SCADA مخصوص نیروگاههای خورشیدی متمرکز (CSP) و فوتوولتائیک ارائه میدهد. این سیستم شامل کنترل ارتباط با شبکه (Grid Interface Control) و Power Plant Controller برای مدیریت فرکانس، ولتاژ و توان راکتیو است.
Meteocontrol VCOM و SCADA Center
VCOM (Virtual Control Room) پلتفرم ابری meteocontrol برای نظارت بر سبد نیروگاههای فوتوولتائیک در سراسر جهان است. قابلیتها شامل: تحلیل خودکار خطا، محاسبه ضریب عملکرد (PR) طبق IEC 61724-1، یکپارچهسازی داده ماهوارهای برای سایتهای بدون سنسور ایرادیانس، و CMMS برای مدیریت تعمیرات.
SCADA Center راهحل محلی meteocontrol برای سایتهای بزرگ است که در مکانهای دور با اینترنت ناپایدار قابل استفاده است. همراه با کنترلر certified blue'Log XC (مطابق الزامات grid code) در بیش از ۹۰ کشور بهکار میرود.
منبع: Meteocontrol VCOM
پورتالهای اینورترسازان
- SMA Sunny Portal: دو نسخه Classic و powered by ennexOS؛ مانیتورینگ، پیکربندی و نمایش داده؛ ennexOS دارای گواهی ISO/IEC 27001 برای امنیت IT. Webconnect برای سیستمهای کوچک با تا ۴ اینورتر.
- SolarEdge Monitoring: پشتیبانی از Ethernet، RS485، ZigBee، Wi‑Fi و سلولی؛ اتصال چند اینورتر و تجهیزات Modbus شخص ثالث.
- Fronius Solar.web: راهحل مانیتورینگ برای محصولات Fronius با رابط وب و اپ موبایل.
این پورتالها معمولاً برای نیروگاههای کوچک و متوسط و در کنار اینورترهای همان سازنده مناسباند؛ برای سایتهای چندبرندی یا نیروگاههای بزرگ، پلتفرمهای مستقل مانند zenon یا Unity ترجیح داده میشوند.
استاندارد IEC 61724
استاندارد بینالمللی IEC 61724 راهنمای مانیتورینگ عملکرد سیستمهای فوتوولتائیک است و مواردی مثل اندازهگیری ایرادیانس، دمای محیط، سرعت باد، ولتاژ، جریان و توان الکتریکی، سیستمهای جمعآوری داده، فاصله نمونهگیری و کنترل کیفیت داده را پوشش میدهد. نسخه جدید IEC TS 61724-2:2025 بر شاخص عملکرد توان و روشهای ارزیابی ظرفیت تمرکز دارد. انتخاب پلتفرم سازگار با این استاندارد برای گزارشدهی و مقایسه عملکرد ضروری است.
جمعبندی و معیارهای انتخاب
انتخاب SCADA خورشیدی به مقیاس پروژه، تنوع سازنده تجهیزات، الزامات شبکه و بودجه بستگی دارد. برای نیروگاههای بزرگ (چند ده تا صدها مگاوات)، پلتفرمهایی مثل zenon یا Unity مناسبترند؛ برای سبدهای پراکنده، راهحلهای ابری مانند VCOM کارآمد هستند؛ و برای سایتهای کوچک با یک برند اینورتر، پورتال سازنده کفایت میکند. رعایت استاندارد IEC 61724، پشتیبانی پروتکلهای رایج و امنیت سایبری معیارهای کلیدی انتخاب هستند.